Χάλκινα κατώφλια - Ισίδωρος Ζουργός (2025) [9.5]
[22-02-2026, 10:22]
Το τελευταίο μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού "Χάλκινα κατώφλια " αποτελεί μια νέα ανάγνωση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας και ακροβατεί ανάμεσα στο επικό και το παράλογο.
Ο πρωταγωνιστής ένα νεαρό αγόρι -ανώνυμο στην αρχή- μεγαλώνει με τη μητέρα του στις όχθες του Αξιού σ' έναν καταυλισμό Παιόνων και έχει το χάρισμα να ακούει φωνές των θεών.Μετά από την επέλαση ενός καταστροφικού σεισμού θα φύγουν για τον ναό της Λευκής Θεάς και εκεί θα πάρει το όνομα Λύκαστος, αυτός που έκανε αρραβώνα με το φως.Μια μέρα θα κρυφακούσει από μια παρέα εμπόρων ότι ένας μεγάλος πόλεμος θα ξεκινούσε στην Τροία και θα ακολουθήσει Παίονες στρατιώτες που πηγαίνουν εκεί ως σύμμαχοι των Τρώων.Θα βάλει σκοπό να μάθει να ιππεύει με τη φυλή των Κικόνων, ώστε η αίσθηση ελευθερίας να μην είναι κάτι το άπιαστο.Ο Λύκαστος μέσω της πρωτοπρόσωπης αφήγησης αναφέρει ότι νιώθει ευλογημένος που αποσπάστηκε βίαια από την αβάστακτη μοναξιά του στο ιερό της Λευκής Θεάς , γιατί έτσι θα έβλεπε τον κόσμο ν' αλλάζει , να φυτρώνουν επάνω του χιλιάδες μάτια και να παρατηρούν τα μύρια θαυμαστά που του επιφύλασσε το μεγάλο ταξίδι, που κράτησε έναν ολόκληρο χειμώνα, μέχρι την άφιξη του στην Τροία. Ο ίδιος δεν αποτελεί πρότυπο ήρωα, αλλά θα ενωθεί με τους ευκλεείς ήρωες χάρη στην ευκινησία και την επιδεξιότητά του με τα άλογα και όχι με το σπαθί του, ενώ η "φωνή" που ακούει λειτουργεί για τον αναγνώστη ως προοικονομία.
Όταν φανούν στην Τροία τα καράβια των Αχαιών και μαυρίσει το πέλαγος , ο αναγνώστης θα ζήσει σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο, στον οποίον οι βροτοί ανταλλάσσουν μεταξύ τους σάρκες και αίμα για να διασκεδάσουν τους θεούς.
"Ο πόλεμος της Τροίας εξαρχής μου έμοιαζε ανερμήνευτος.Όλοι οι πολεμιστές και στα δύο στρατόπεδα μιλούσαν την ίδια γλώσσα και πίστευαν στους ίδιους θεούς...Και ύστερα πάλι εκείνη η μανία με το κύδος , που άλλοτε το έλεγαν και κλέος.Αυτές τις λέξεις τις λάτρευαν πιο πολύ κι απ' τους θεούς."( σελ.75)
Ο Λύκαστος στην προσπάθεια του να προστατέψει τα άλογα του Ρήσου, θα πιαστεί αιχμάλωτος των Αχαιών και θα βρεθεί υπηρέτης του Οδυσσέα, κοντά στον οποίον θα μάθει να σκέφτεται, να σχεδιάζει πλεκτάνες, να ψεύδεται, να είναι διορατικός.Με μεγάλο ενδιαφέρον ο αναγνώστης παρακολουθεί πώς ένας δούλος σκιαγραφεί τους Αχαιούς βασιλιάδες: "έμοιαζαν πιο πολύ με ακρόπρωρα καραβιών , μορφές ξύλινες, άκαμπτες, απειλητικές τάχα.Είχαν αρετές στη μάχη όμως κι ένα μυαλό χάλκινο."
Ο Αγαμέμνονας που ήταν αλκοολικός και ζούσε παθιασμένο έρωτα με το είδωλο του, ο Μενέλαος, καθόλου βίαιος, ραγισμένος από έρωτα για μια γυναίκα, ο Αίας ο Τελαμώνιος, αγαθό βουβάλι, ο Αίας από τη Λοκρίδα, υπερόπτης και κακόβουλος που μπήκε στο μάτι της Αθήνας όταν ρίχτηκε στην Κασσάνδρα, ο Αχιλλέας, ντροπαλός και μελαγχολικός,γιατί ήξερε ότι θα πεθάνει νέος, ο Πάτροκλος, πρόσχαρος και αφελής, αταίριαστος με τη φρίκη του πολέμου, αλλά πάνω από όλους ο Οδυσσέας, που το μυαλό του ξεπερνούσε σε σβελτάδα κι αυτή του λύγκα και ήταν "μάνα στα λόγια, ένας αοιδός με ξίφος".
Ο Λύκαστος, έχοντας τεντωμένα τα αφτιά του, θα μάθει πολλά από τον πόλεμο, θα θεραπεύσει τραυματίες του πολέμου δίπλα στον Μαχάονα, θα ερωτευτεί την δούλα Μελίβοια.
Μέσω της τεχνικής της επιτάχυνσης η Άλωση της Τροίας δίνεται περιληπτικά και αρχίζει η επιστροφή των Αχαιών στις πατρίδες τους.Εκεί ο αναγνώστης θα περιδιαβεί στη χώρα των Κικόνων, στους Λωτοφάγους, στους Κύκλωπες, στο νησί της Κίρκης και ο Λύκαστος θα έχει διαρκώς την εύνοια του Οδυσσέα, καθώς τον εξαπατά λέγοντας του ότι διαβάζει τα σημάδια των θεών.
Από τα ομηρικά έπη ο συγγραφέας θα περάσει στον κόσμο της Βίβλου και συγκεκριμένα στην εποχή του Σολομώντα, πριν από τη διάσπαση του Βασιλείου του Ισραήλ.Η στροφή του Οδυσσέα προς την Ανατολή θα γίνει για την αναζήτηση της σύνευνής του της Πηνελόπης που δήθεν είχε αποδράσει από τον οίκο της Ιθάκης και θα φτάσουν στη Τύρο, στην Ιόππη, το επίνειο της Ιερουσαλήμ, μέχρι τη στιγμή που οι δρόμοι τους θα χωρίσουν, γιατί ο Λύκαστος δεν ήθελε να δρασκελίσει ως υπηρέτης τα χάλκινα κατώφλια του Οδυσσέα και να του ετοιμάζει κρασί , όταν πια θα έχει γεράσει.
Το μυθιστόρημα έχει φοβερό ενδιαφέρον, καθώς είναι η αρχή ενός ακόμη μύθου δίπλα στον κυρίαρχο μύθο.Οι βασιλιάδες χάνουν το ένδυμα του ηρωισμού και οι δούλοι- δούλες αποκτούν μάτια και στόμα, η σχέση δούλου -αφέντη αποδομείται , καθώς ο ένας υπάρχει για τον άλλον και ο αφέντης δεν εμπνέει ,ως είθισται, φόβο.
Η ευρυμάθεια του Ζουργού εντυπωσιακή για άλλη μια φορά και η διακειμενικότητα έντονη, καθώς το μυθιστόρημα συνδιαλέγεται με έργα της αρχαίας γραμματείας και της σύγχρονης λογοτεχνίας.Το παιχνίδι ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, στην πραγματικότητα και το όνειρο, οι σχέσεις εξουσίας, η κτηνωδία του πολέμου , η διαχρονική αγωνία του ανθρώπου για την ιχνηλάτηση κάποιου στέρεου νοήματος, η χαρά του ταξιδιού σε μακρινούς και άγνωστους προορισμούς είναι θέματα που θα απασχολήσουν τη σκέψη του αναγνώστη. Στο προσώπου του Λύκαστου ενσαρκώνεται το αντιπολεμικό μήνυμα του βιβλίου και όπως αναφέρει και ο ίδιος ο συγγραφέας η φανταστική αυτή αφήγηση αποτελεί σχόλιο για τις τραγικές ορίζουσες της ανθρώπινης μοίρας αλλά ενίοτε κι ένα μυθιστόρημα φάρσα , αφού οι εξουσίες , συχνά ανοχύρωτες , έλκουν ρινίσματα παρωδίας και σάτιρας.
By
maria